Amerikaanse supercellen Zuid-Duitsland

Inleiding13519

Al dagenlang stond een potentieel zeer sterke buiensituatie op de planning voor 13 mei in Frankrijk en Zuid-Duitsland. De grootste onstabiliteit bevond zich in een gebied langs de noordzijde van een thermisch laag vanuit de Golf van Biskaje: CAPE-waarden liepen uiteen van 2500 á 3500 J/kg, de schering (zowel richting als snelheid) was zeer hoog met supercell-parameters die Amerikaanse vormen aannamen. Estofex kwam de avond ervoor met een ‘high end lvl 2’ voor de aandachtsgebieden voor zware convectieve windstoten, (zeer) grote hagel en tornado’s. Wellicht werd een level 3 uitgesloten omdat er op ca 3 km hoogte een droge luchtlaag aanwezig was die tegenwerking voor buienontwikkeling kon genereren. Het had er in elk geval alle schijn van een heftige dag te gaan worden. Omdat een groot deel van ons team deze week vakantie had (jammer genoeg kon Ramon niet mee), was de gelegenheid er om voor deze situatie een echte chase te maken en richting Zuid-Duitsland af te reizen!
1350-3
Estofex-waarschuwing voor woensdag 13 mei 06Z t/m donderdag 14 mei 06Z
Chaseroute
Malden – Schinveld – Keulen – Koblenz –
Karlsruhe – Freiburg (B-W) – Breisach –
Karlsruhe – Schinveld – Malden
Afstand totaal
1300 kilometer
Periode chase
Vertrek: woensdag 13 mei 08.00 uur
Thuiskomst: donderdag 14 mei 05.00 uur
Chasers
Wouter v Bernebeek
Tom Reubzaet
José v/d Berk

 

1350-1(1)
CAPE & Lifted Index voor het betreffende gebied in Frankrijk / Zuid-Duitsland, waarden lopen uiteen van 2000 tot lokaal bijna 3500 J/kg!
1350-2
Forse uitloop van de Supercell-parameters; er golden plaatselijk waardes van meer dan 10.0! Dat is uitzonderlijk hoog voor Europese begrippen.

 

 

 

 

 

 

 

We vertrekken

Woensdagochtend 13 mei zijn Tom Reubzaet, Jose v/d Berk en ikzelf omstreeks 8 uur vertrokken richting de regio Freiburg in Baden-Württemberg (deze regio gekozen als meest geschikt gebied voor supercellen én het wegennet), in het vlakke Rijndal tussen de Vogezen en het Zwarte Woud. Begin van de middag waren we al ter plaatse na een zeer voorspoedige reis zonder files. Allereerst zijn we noord van Freiburg bij een MacDonalds gaan zitten, aldaar wat “chasevoer” tot ons genomen en niet onbelangrijk een goed Wifi-punt om de actuele situatie te analyseren. Het was op dat moment vrijwel zonnig en erg warm met ruim 27 graden, het voelde drukkend aan omdat er van wind nauwelijks sprake was. Hooguit hingen er wat veldjes met cirrus en de kermerkende castellanus. Na een tijdje gezeten te hebben, leek de situatie in de weermodellen zich toch duidelijk rondom Freiburg te manifesteren, daarom hebben we rond 14.00 uur ervoor gekozen om niét verder zuidwaarts te rijden, maar alvast een mooie stek te gaan zoeken in het Rijndal tussen Freiburg en Colmar (rondom de Frans-Duitse grens). De situatie was echter nog volledig stabiel en achteraf zou dat nog vele uren duren…
We vonden op weg naar een locatie een prachtige heuvel (wijngaard) met vrij uitzicht in alle richtingen over het Rijndal heen, circa 150 meter boven de omgeving uit. Ervoor gekozen om deze heuvel op te rijden en daar ons ‘in te graven’. Iets na half 3 stonden we op locatie en kon het wachten beginnen. Ondertussen was het nog warmer geworden en in de zon eigenlijk niet meer te harden. Wat wel opviel was de sterke windschering: aan de grond stond een zwakke oostenwind (1 bft), op enkele kilometers hoogte waren inmiddels meerdere veldjes met castellanus-bewolking ontstaan die met razende vaart vanuit het westen in ‘tegengestelde richting’ overdreven. Naar schatting was het aan de grond zo’n 29 graden. Gedurende de middaguren leken er om ons heen wel wat cumuli meerdere pogingen te wagen om door de droge luchtlaag (inversie) heen te breken, maar telkens zonder succes. De inversie hield knap stand. Ondertussen ontstonden er wel bijzonder zware onweersbuien in Beieren in Zuidoost-Duitsland, maar daar hadden we verder niets aan (deze koersten richting Oostenrijk). Toen er rond 18.00 uur nog steeds geen enkele ontwikkeling zichtbaar was op radar en satelliet, en ondertussen ook aan de grond een westenwind opstak, sloeg de twijfel heel even toe. Volgens de weermodellen zou de eerste ontwikkeling thans enkele uren geleden al opgestart moeten zijn in ons brongebied boven Oost-Frankrijk, maar die bleef tot nu toe uit. Dan maar even de tijd doden met een dutje in de warmte en genieten van het mooie uitzicht.

Inversie1351

Zoals gezegd: sommige wolken poogden door de aanwezige inversie heen te ‘breken’, maar dat mislukte keer op keer. Een hele enkele cumuli vormde zich in de onderste kilometers overigens wel korte tijd tot klein aambeeld met een zwak neerslagsignaal, zoals deze in noordelijke richting vanuit de auto rond 14 uur. Ze losten echter ook heel snel daarna weer allemaal op.
1352
Onze locatie circa 15 km ten westen van Freiburg, nabij de Franse grens. Zichtrichting west; vanuit deze zijde zouden de buien moeten naderen. Aan de horizon is vaag het Vogezen-gebergte zichtbaar.
1353
Zichtbaar sterke windschering op middelbaar en hoog niveau in de bewolking, zoals deze golfpatronen.
1353-1
Maar voordat de buien komen eerst nog even het uitzicht optimaliseren, struikgewas dat te hoog is moet het ontgelden….

 

1354Amper een kwartier na zessen kwam er ineens een melding via Twitter binnen van een ontwikkelende supercell ten noorden van Dijon in Frankrijk, exact waar de eerste ontwikkeling ook steeds berekend werd. En jawel: binnen no-time kwam een enorme CB (kaarsrecht omhoog) boven de Vogezen uit torenen en groeide aan de zuidflank meteen keer op keer flink aan. En wat zo vaak gebeurt in een dergelijke situatie: als er één cell eenmaal door de barrière heen is, volgt de rest vanzelf. In nog geen half uur tijd had zich een lijn met snel aanzwellende supercellen ontwikkeld in Oost-Frankrijk, koerens richting het Zwarte Woud.

Het feest was eindelijk begonnen!

 

Vanuit het westen werd vervolgens een geweldig groot en scherp afgetekend aambeeld zichtbaar dat recht op ons af kwam, ruim 200 km voor de bui zelf bereikte deze ijskap ons al! In de tijd erna vormde zich werkelijk schitterende mammatus boven ons hoofd in de ijskap, een teken dat we met serieus forse buien te maken hadden. Ik heb in geen jaren zulke fraaie mammatusvelden voorbij zien komen en dat aan de voorzijde van een buiencomplex (doorgaans bevindt mammatus zich aan de achterzijde).
Een eerste supercell had zich gedurende de eerste ontwikkeling losgemaakt van de lijn en zat inmiddels voor het complex uit, dit exemplaar gaf een bliksemfrequentie van minstens 65-70 ontladingen/min. De wallcloud ervan (op de zuidflank, waar wij van afstand tegenaan keken) was goed zichtbaar en roteerde duidelijk, toch hebben we geen hoos of funnel waargenomen. Achteraf bleek dat deze bui kort ervoor wel degelijk korte tijd een tornado aan de grond heeft gezet in de Vogezen met flink wat schade. We lieten deze bui toch op ca 10 km afstand passeren en zijn niet erop gaan rijden, omdat ons richtpunt op de opgelijnde supercellen erachter lag. Bovendien stonden we bovenop een heuvel en waren we op dat moment niet erg mobiel. Het grote aantal CG’s in het dal was wel indrukwekkend om te aanschouwen. Hieronder een impressie van de mammatus en bliksemontladingen.
1356
Aanstormend aambeeld (ijskap) van de supercellen in westelijke richting, omstreeks 19.15 uur.
1357
Idem in westelijke richting, rond 19.25 uur.
1358
Idem in westelijke richting, rond 19.40 uur.
1359
Imposante mammatusbollen om ons heen en recht boven het hoofd, omstreeks 20.00 uur.
13511
Eerste wallcloud (rechts) trok ten noorden van ons langs met veel bliksem eromheen, voornamelijk CG!
Blikseminslag van de 1e supercell.
Blikseminslag van de 1e supercell.
Bliksem uit de 1e passerende supercell
Bliksem uit de 1e passerende supercell
Bliksem uit de 1e passerende supercell
Bliksem uit de 1e passerende supercell
Iets na 20.00 uur trok de eerste onweersbui langzaam naar het oosten weg en werden de voorste (aambeeld)ontladingen van de opgelijnde supercellen aan de westelijke horizon zichtbaar. Ook hierbij ging het vrijwel meteen om CG’s die op dat moment nog boven de Vogezen 50 km verderop insloegen. Sommige ontladingen pulseerde fors. Eén cell op deze lijn was inmiddels behoorlijk dominant geworden en haalde alle energie voor de andere buien nagenoeg weg, dat exemplaar kwam als rightmover precies op ons af. Een groot neerslagscherm van de onweersbui zelf trok van west naar noordoost langs ons heen, we stonden mooi droog om de ene na de andere fraaie bliksemontlading vast te leggen. Op een gegeven moment bedroeg het aantal CG’s zowaar 10-12 stuks per minuut, het was minutenlang prijsschieten. Tegelijkertijd hing het eerdere mammatusveld nog altijd achter ons en in het zuiden waren langs de horizon imposante aambeelden zichtbaar van een ander buiencomplex boven Zwitserland. We kwamen ogen tekort!
Blikseminslag van de 2e (dominante) supercell met links al de voortekenen van de wallcloud.
Blikseminslag van de 2e (dominante) supercell met links al de voortekenen van de wallcloud.

Ondertussen zagen we op de radarschermen dat de achterzijde van de dominante supercell trekjes begon te vertonen van een flinke hook-echo, dit zette het kwartier erna flink door toen de bui de Vogezen was gepasseerd. Na het wegtrekken van het neerslagscherm ging de wind liggen en werd aan de horizon een “schotel” zichtbaar met aan de onderzijde nog eens een flinke uitzakking. Doordat het heiig was konden we in eerste instantie niet goed zien wat het precies was (we dachten ook even aan een beginnende tornado), dit was de zich ontwikkelende wallcloud precies op de hook-echo. Naarmate de wallcloud dichterbij kwam vormde het zich binnen een mum van tijd tot een gevaarte van Amerikaans formaat, de rotatie was ronduit fenomenaal: je zag de gehele wolk ronddraaien en in hoog tempo werd er aan alle kanten fractus aangezogen. Het was wachten op de vorming van een hoos en als één bui daar toe in staat was geweest was het dit exemplaar, maar dat gebeurde niet. Zowel onder als links van de meso was een scherp afgetekend neerslagscherm zichtbaar, voornamelijk bestaande uit zware hagel.

We stonden er ideaal voor en kregen de wallcloud recht over ons hoofd heen met enkele flinke windstoten (valwinden) en veel opwaaiend zand, gevolgd door de zogenaamde ‘hailcore’ (hagelkern). Dit gevaar zag je vooraf duidelijk aankomen en we waren al onderweg naar een schuilplaats ter bescherming van de auto, maar die hebben we nooit vóór de hagel uit bereikt. Toen de eerste harde klappen op het dak vielen hebben we de auto gewoon langs de weg in de lage bosjes (deels) geparkeerd om schade te voorkomen. Je weet vooraf niet hoe groot de hagel gaat worden. Bij ons vielen de grootste stenen uiteindelijk tot maximaal 4 centimeter doorsnede omlaag. De enige schade was veel afgehageld blad van de bomen, de wagen is er ongeschonden vanaf gekomen. Een eindje verderop in Freiburg zelf zijn nog grotere bollen omlaag gekomen met daar veel meer (water)overlast en schade aan auto’s en bomen.

Zie voor een timelapse van de roterende wallcloud en de hagel: https://www.youtube.com/watch?v=GZratyKqvyE.

Ontwikkeling van de wallcloud (schotel), hier met extra uitzakking zichtbaar. Omstreeks 20.30 uur.
Ontwikkeling van de wallcloud (schotel), hier met extra uitzakking zichtbaar. Omstreeks 20.30 uur.
Ontwikkeling wallcloud HP Supercell, 20.33 uur.
Ontwikkeling wallcloud HP Supercell, 20.33 uur.
Ontwikkeling wallcloud HP Supercell, 20.39 uur.
Ontwikkeling wallcloud HP Supercell, 20.39 uur.
Ontwikkeling wallcloud HP Supercell met CG, 20.42 uur.
Ontwikkeling wallcloud HP Supercell met CG, 20.42 uur.
Ontwikkeling wallcloud HP Supercell, 20.44 uur.
Ontwikkeling wallcloud HP Supercell, 20.44 uur.
Ontwikkeling wallcloud HP Supercell, 20.47 uur.
Ontwikkeling wallcloud HP Supercell, 20.47 uur.
Wallcloud HP Supercell, 20.50 uur.
Wallcloud HP Supercell, 20.50 uur.
Wallcloud HP Supercell, 20.50 uur.
Wallcloud HP Supercell, 20.50 uur.
Nadering wallcloud HP Supercell, 20.52 uur.
Nadering wallcloud HP Supercell, 20.52 uur.
Nadering wallcloud HP Supercell, 20.52 uur.
Nadering wallcloud HP Supercell, 20.52 uur.
Radarbeeld met de hook-echo + onze aangegeven locatie op datzelfde moment, omstreeks 20.45 uur.
Radarbeeld met de hook-echo + onze aangegeven locatie op datzelfde moment, omstreeks 20.45 uur.

Na passage van de hagelkern hebben we in de stromende regen vlug wat hagelstenen uit het gras bij elkaar geraapt en gefotografeerd. Daarna toch weer terug gereden naar de heuvel om in het oosten (en zuidoosten; sterke rightmover) de supercell van de achterzijde te aanschouwen en bliksemfoto’s te maken. Het was al flink aan het schemeren en op dit moment hebben we verreweg de hoogste bliksemfrequentie waargenomen: gemiddeld tussen de 90 en 100 ontladingen/min. Een enkele keer hebben we zelfs 3 ontladingen per seconde geteld! De toppen van de buien waren schitterend zichtbaar en staken, nog steeds groeiend en fel oplichtend door de bliksem, ruim boven de andere bewolking uit. Ten zuiden van ‘onze’ supercell kwamen tijdens dit spektakel ook weer nieuwe onweersbuien tot ontwikkeling met flink wat bliksem in de toppen. Na een minuut of 30 waren de buien zo ver weg dat fotograferen steeds moeilijker werd.

 

Afbeelding13525

Snel opgeraapte hagelstenen (ongeveer de grootste die we nabij de auto konden vinden), iets later enkele stenen opgemeten waarbij het grootste exemplaat een doorsnede had van 4 centimeter. Aangezien we niet eens in het zwaarste gedeelte van de hagelkern terecht zijn gekomen (gelukkig niet), zijn er een eindje verderop richting Freiburg vermoedelijk stenen van minstens 5 centimeter omlaag gekomen. Daar was ook op de late avond nog de nodige schade zichtbaar.

Na het schieten van opnieuw talrijke bliksemfoto’s aan de achterzijde van de supercellen, diende zich vanuit het westen alweer een nieuwe lijn met onweersbuien (multicellen) aan waarvan de eerste bliksem goed zichtbaar was boven de Vogezen, dus zijn we met alle camera’s weer omgedraaid. De voorste bui volgde exact hetzelfde pad als de eerste supercell vroeg op de avond: circa 10-15 km noord van ons langs. De ontladingen bestonden nu wel veel meer uit hoogteonweer en weinig mooie kanalen, dat was jammer omdat het inmiddels bijna donker was geworden met ideale omstandigheden voor bliksemfotografie. Desondanks toch weer een frequentie van minimaal 15 ontladingen per minuut. De laatste bui van de serie passeerde ons rakelings omstreeks 22.40 uur, maar tegen die tijd was het onweer genoeg verdwenen: alle de energie leek gewoon verbruikt. Dit lijntje had nog wel een duidelijke shelfcloud aan de voorzijde. Daarna zijn we aan de terugreis naar Nederland begonnen met een schat aan beeldmateriaal. :)

HP Supercell aan de achterzijde met bliksem en scherpe aftekeningen in de groeikoppen en nog wat mammatus boven, omstreeks 21.30 uur. Aan de horizon de bergen van het Zwarte Woud.
HP Supercell aan de achterzijde met bliksem en scherpe aftekeningen in de groeikoppen en nog wat mammatus boven, omstreeks 21.30 uur. Aan de horizon de bergen van het Zwarte Woud.

Na 3 chases in een week, waaronder deze geweldige rit in het buitenland, is de lat voor de rest van het seizoen direct hoog gelegd. Of we deze chase vlug zullen overtreffen in West-Europa valt te bezien, want dergelijk grote supercellen met zoveel structuur zijn en blijven relatief zeldzaam. Het was een ongekend mooie chase om voorlopig niet te vergeten!

 

Verslag: Wouter vn Bernebeek, 20 mei 2015

Deel dit op
Facebooktwitter